ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ 

            ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ

            ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ-ਪੀਰਾਂ ਧਰਤੀ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾਂ ਸਾਲ ਇਥੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।  ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੱਖ   ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਂ ਲਛਮਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਾਪਿਸ ਅਯੁੱਧਿਆ   ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਤੇ ਆਏ ਸੰਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਵਿੱਚ ਆਯੁੱਧਿਆ ਵਾਸੀਆ ਨੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਸਨ।ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅੱਜ      ਵੀ ਇਹ ਦਿਨ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾਂ ਅਤੇ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਹੀ ਤਰਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ  ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ,ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ 52 ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਂਗੀਰ ਦੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿੱਲੇ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ   ਵਾਪਿਸ   ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਸੰਨ,ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ   ਇਕੱਠੇ   ਹੋ ਖੁੱਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ,ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਬਣੀ ਦਾਲ ਰੋਟੀ ਘਰ ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ।ਉਸ ਦਿਨ ਦਾ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਉਂਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੋਨਾਂ,ਨਰਮਾ,ਕਪਾਹ    ਆਦਿ  ਪੱਕ   ਕੇ   ਤਿਆਰ  ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਖੁਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ   ਸਮੇਂ   ਸਰਦੀ  ਦੀ ਆਮਦ           ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਵੇ ਕਪੜੇ ਖਰੀਦਣੇ,ਮਠਿਆਈ ਅਤੇ        ਪਟਾਕੇ  ਖਰੀਦਣੇ       ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੱਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ   ਘਰ-ਬਾਹਰ,ਦਫ਼ਤਰ      ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ।ਹਰ ਕੋਈ ਰੰਗ-ਰੋਗਨ ਕਰਵਾਉਦਾ  ਹੈ।ਗਰਮੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ      ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਸਰਦੀ ਦੀ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਆਮਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਇਹ ਮੌਸ਼ਮ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ     ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

  ਇਹ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਦਿਨ ,ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ,ਆਰਥਿਕਤਾਂ ਦਾ ਹੁਲਾਰਾ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾਂ ਮੌਸਮ      ਇਹ ਸਭ  ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਰਥਿਕ ਹਨ ,ਜੇਕਰ ਅਸੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ,ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ   ਨੂੰ   ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦੇ ਇਸ ਅਖੌਟੀ  ਦਿਖਾਵੇ    ਨੇ   ਕਿਤੇ   ਨਾ ਕਿਤੇ ਸਾਡੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਈ ਹੈ।ਅੱਜ ਵੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਰਾਮ   ਰਾਜ     ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ,ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਦੇ  ਹੱਕ   ਨੂੰ ਛੱਡ     ਕੇ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਅਸੂਲ ਤੇ ਚਲਣਾ ਹੈ।ਇਕ ਭਰਾ ਦਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਤੀ   ਸਮਰਪਣ,   ਇਕ     ਪਤਨੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ- ਧਰਮ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣਾ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਹਰ ਹਾਲ ਸਾਥ    ਦੇਣਾ ਹੈ।ਪਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਰਾਮ ਤੇ ਜੇਕਰ      ਥੋੜਾ ਜਿਹਾਂ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਦੀ ਥਾਂ ਐਸ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ  ਨਵਾਂ   ਰਾਹ    ਲੱਭਣ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦੀ।

ਅੱਜ ਦੇ ਲਛਮਣ ਭਰਾ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਪਿਛੇ   ਜਾਂ   ਪੈਸੇ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਛਿਲੜਾਂ ਪਿਛੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕਤਲ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ     ਨੂੰ ਆਪਣਾ  ਧਰਮ          ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਇਕ ਅਦਰਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ        ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਦਾ ਰਾਮ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਦੀ ਵਜਾਏ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਹੋਕੇ      ਹਰ ਸਵੇਰ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦਾ ਹੈ,ਜੇਕਰ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਸਮਾਨ ਵੇਚਣ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੇਕ ਸਲਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।

 ਅੱਜ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਰਾਜੇ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਆਦ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਾਤ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ,ਘਪਲੇ-ਘੁਟਾਲੇ ਕਰਨਾ ਤਾਂ  ਇਹ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ  ਸਾਦਗੀ   ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ     ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।ਸੱਸਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ  ਮਠਿਆਈਆਂ    ਨੂੰ     ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਹਜਾਰਾਂ ਰੁਪਾਏ ਦੇ ਪਟਾਕੇ ਕੁੱਝ  ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਸ     ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੱਤੀ ਭਰ  ਲਾਭ  ਨਹੀਂ  ਹੁੰਦਾ । ਉਲਟਾ  ਕਈ   ਤਰਾਂ      ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਦੀਆ ਹਨ।

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਂਹਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਜਿਵੇ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜੂਆ  ਖੇਡਣਾ   ਅਤੇ ਫਜੂਲ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਤਾਂ ਕਰਾਂਗੇ ਹੀ , ਉਥੇ  ਇਸ  ਪਵਿੱਤਰ  ਦੀਵਾਲੀ  ਦੇ  ਤਿਉਹਾਰ  ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰਥਿਕ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ।                                                                                                                                                                       ਸੁਰਜੀਤ ਫੇਰੂਮਾਨ